Bryjarka Szczawnica

Bryjarka to szczyt o wysokości 679 metrów, który góruje nad Szczawnicą i stanowi jeden z nielicznych w Beskidach przykładów wulkanicznego pochodzenia. Choć nie należy do najwyższych gór w okolicy, ma w sobie coś, co przyciąga zarówno kuracjuszy z uzdrowiska, jak i turystów szukających łatwego szlaku z naprawdę dobrymi widokami. Na szczycie stoi metalowy krzyż z 1902 roku, a ze zboczy wypływają źródła siedmiu typów wód mineralnych, które uczyniły Szczawnicę znanym uzdrowiskiem.

Wulkan nad uzdrowiskiem – geologiczna osobliwość Beskidów

Bryjarka wyróżnia się na tle innych beskidzkich szczytów swoją budową geologiczną. Zbudowana jest z andezytów augitowo-amfibolowych – jasnoszarych skał magmowych pochodzenia wulkanicznego. W Beskidach takie formacje to rzadkość, bo zazwyczaj dominują tu skały osadowe.

Po I wojnie światowej działał tutaj kamieniołom, w którym wydobywano te charakterystyczne andezyty. Dziś teren dawnej eksploatacji porasta specyficzna flora – mchy i porosty, które znalazły tu swoje siedlisko. Na polanie pod szczytem nadal można zobaczyć dorodne okazy andezytowych bloków skalnych. Strome południowe zbocze opadające do Grajcarka ma nachylenie około 25 stopni i miejscami tworzą się tam rumowiska skalne.

Bryjarka to jeden z trzech wulkanów w okolicy Pienin, obok góry Wdżar i masywu Jarmuta. Ciekawostka: Jarmuta po drugiej stronie Szczawnicy również zbudowana jest z andezytów.

Masyw Bryjarki rozdziela dwie doliny – Czarnego Potoku i Sopotnickiego Potoku. Wznosi się ponad 230 metrów nad dno doliny, przez którą płynie potok Grajcarek.

Krzyż na szczycie – historia trzech pokoleń

Metalowy krzyż, który dziś dominuje na szczycie Bryjarki, ma swoją historię. Pierwszy krzyż pojawił się tu około 1860 roku w miejscu, gdzie według miejscowej tradycji znajdowała się mogiła konfederatów barskich. Po siedmiu latach postawiono kolejny, drewniany, który jednak w 1902 roku zniszczony został podczas burzy.

Wtedy zdecydowano się na trwałe rozwiązanie. Metalową konstrukcję wykonała krakowska firma Józefa Góreckiego – ta sama, która rok wcześniej wsławiła się wzniesieniem krzyża na Giewoncie. Krzyż przetrwał do dziś i obecnie jest podświetlany, co sprawia, że widoczny jest z daleka, szczególnie wieczorami.

Dawniej szczyt nazywano też Światkówką lub Skałką. Nazwa „Bryjarka” pochodzi od pastewisk, które istniały kiedyś na jej stokach.

Góra wód – serce szczawnickiego uzdrowiska

Bryjarka to nie tylko atrakcja widokowa, ale przede wszystkim źródło bogactwa Szczawnicy. Ze zboczy góry wypływają źródła siedmiu typów wód mineralnych, które można spróbować w Pijalni Wód Leczniczych w mieście. To właśnie dzięki tym wodom Szczawnica stała się znanym uzdrowiskiem już w XIX wieku.

Zachowanie drzewostanów porastających Bryjarkę ma kluczowe znaczenie dla wydajności tych źródeł. Z tego powodu planowano utworzenie rezerwatu o powierzchni 40 hektarów, który chroniłby nie tylko gołoborza z andezytów z unikalną florą, ale także same źródła mineralne.

Woda lecznicza dostępna w szczawnickim uzdrowisku wypływa właśnie spod Bryjarki. Miejscowi nazywają ją „górą wód”.

Widoki na Pieniny i Tatry

Głównym powodem, dla którego warto wejść na Bryjarkę, są widoki. Z polany pod krzyżem rozpościera się panorama na leżącą w dole Szczawnicę, a w tle majaczą charakterystyczne szczyty Pienin – Wysoka, Trzy Korony, Sokolica, Jarmuta, Wysoki Wierch, Magura Spiska i Palenica. W dobrą pogodę widać również Tatry.

To miejsce szczególnie doceniają kuracjusze, którzy przybywają do Szczawnicy na leczenie. Spacer na Bryjarkę to dla nich część terapii – łagodny wysiłek fizyczny w otoczeniu lasu i czystego powietrza. Miejscowi też chętnie tu przychodzą, traktując szczyt jako swój lokalny punkt widokowy.

Szlak ze Szczawnicy – łatwy dostęp dla każdego

Na Bryjarkę prowadzi żółty szlak turystyczny, który rozpoczyna się na placu Dietla w Szczawnicy. Początkowo wiedzie ulicą Języki – drogą asfaltową między domami, później zamienia się w zacienioną leśną ścieżkę, która od początku do końca pnie się do góry.

Aby dotrzeć pod krzyż na szczycie, trzeba odbić z żółtego szlaku – odgałęzienie jest wyraźnie oznaczone. Drogowskaz wskazuje krótką drogę około 200 metrów. Kilkuminutowy spacer doprowadza na szczyt, a potem wraca się tą samą ścieżką na główny szlak.

Cała trasa ze Szczawnicy do Bryjarki to około 1 kilometr i zajmuje mniej więcej godzinę marszu w górę. Trasa nie jest trudna i poradzą sobie z nią nawet początkujący wędrowcy oraz rodziny z dziećmi. Przewyższenie wynosi niecałe 250 metrów.

Połączenie z Bacówką pod Bereśnikiem

Większość osób łączy wizytę na Bryjarce z dalszą wędrówką do Bacówki PTTK pod Bereśnikiem. Od krzyża na Bryjarce do schroniska to około 1,6 kilometra i kolejne 30-40 minut marszu żółtym szlakiem. Bacówka słynie z dobrej kuchni – szczególnie poleca się szarlotkę z bitą śmietaną – oraz z kolejnych pięknych widoków na Pieniny i Tatry.

Można zaplanować przyjemną pętlę: w górę żółtym szlakiem przez Bryjarkę, a powrót czarnym szlakiem przez Wodospad Zaskalnik lub bezszlakowo ulicami Bereśnik i Połoniny. W obu przypadkach końcowy odcinek prowadzi przez uroczy Górny Park w Szczawnicy. Całość zajmuje około 3 godzin na szlaku plus czas spędzony w schronisku – a w bacówce łatwo zasiedzieć się na dłużej.

Krzyż na Bryjarce wykonała ta sama firma, która rok wcześniej postawiła krzyż na Giewoncie. Obie konstrukcje przetrwały do dziś.

Dla kogo Bryjarka?

To miejsce sprawdzi się praktycznie dla każdego. Łatwy szlak i niewielkie przewyższenie sprawiają, że wejście jest możliwe nawet dla osób z przeciętną kondycją. Rodziny z dziećmi nie powinny mieć problemu, o ile pociechy dają radę przejść godzinę pod górę.

Kuracjusze leczący się w Szczawnicy często wybierają Bryjarkę jako cel spacerów terapeutycznych. Miłośnicy geologii docenią wulkaniczne pochodzenie góry i możliwość obejrzenia andezytowych bloków skalnych. Pielgrzymi odwiedzają to miejsce, prosząc o wyzdrowienie przy krzyżu na szczycie.

Dla zaawansowanych turystów Bryjarka może być tylko przystankiem na drodze do dalszych celów w Beskidzie Sądeckim – Bereśnika czy Dzwonkówki. Można też potraktować ją jako rozgrzewkę przed bardziej wymagającymi wyprawami w Pieniny.

Praktyczne informacje

Dostęp: Punkt startowy na placu Dietla w Szczawnicy. Dojazd samochodem – parking w centrum Szczawnicy (płatny). Komunikacja autobusowa – Szczawnica jest dobrze skomunikowana z Nowym Targiem i Krościenkiem nad Dunajcem.

Czas: Wejście na Bryjarkę ze Szczawnicy to około 1 godzina. Zejście zajmuje 30-40 minut. Z przedłużeniem do Bacówki pod Bereśnikiem należy liczyć około 1 godzinę 40 minut w jedną stronę (lub 3 godziny na całą pętlę).

Trudność: Łatwy szlak, odpowiedni dla początkujących i rodzin z dziećmi. Przewyższenie około 230-250 metrów.

Oznakowanie: Żółty szlak turystyczny PTTK. Odgałęzienie na szczyt Bryjarki jest wyraźnie oznaczone.

Najlepszy czas: Bryjarka jest dostępna przez cały rok. Wiosną i latem szlak jest najprzyjemniejszy, jesienią można podziwiać kolory lasów, zimą przy odpowiednich warunkach możliwy jest spacer w śniegu (warto mieć raki przy oblodzeniu).

Co zabrać: Wygodne buty trekkingowe, wodę, coś do jedzenia jeśli planujesz dłuższą wycieczkę bez wstępu do bacówki. Latem warto mieć nakrycie głowy i krem z filtrem.

Opłaty: Wstęp na szlak jest bezpłatny. Jedyne koszty to ewentualny parking w Szczawnicy (kilka złotych za godzinę) oraz wydatki w Bacówce pod Bereśnikiem, jeśli zdecydujesz się na posiłek.