Rezerwat Biała Woda to skaliste wąwozie w Małych Pieninach, które prowadzi doliną między wapiennymi turniami i szumiącym potokiem. Miejsce z historią – kiedyś tętniła tu życiem łemkowska wieś, dziś zostały tylko ślady sadów i podmurówki, a w dolinie pasą się owce. Warto tu przyjechać, bo to jeden z nielicznych szlaków górskich dostępnych dla wózków dziecięcych i rowerów, a jednocześnie nie brakuje tu autentycznego klimatu Pienin.
Rezerwat założono w 1963 roku na powierzchni niespełna 34 hektarów. Leży na wysokości 600-800 metrów nad poziomem morza, w skalistym wąwozie przeciętym potokami Biała Woda i Brysztański Potok. Ściany wąwozu potrafią być strome – miejscami sięgają 120 metrów wysokości.
- łatwy szlak dla wózków i rowerów
- piękne wapienne formacje skalne
- pozostałości dawnej wsi
- bogata flora i fauna
- owce z dzwoneczkami w tle
Historia wsi która zniknęła
Zanim powstał rezerwat, w dolinie funkcjonowała wieś o tej samej nazwie. Pierwsi osadnicy przybyli tu jeszcze za czasów Bolesława Chrobrego, ale prawdziwy rozwój osady rozpoczął się w XIV wieku wraz z napływem Wołochów. Przynieśli ze sobą kulturę pasterską, która do dziś jest widoczna – owce pasą się na polanach, a w bacówkach można kupić oscypek.
Na początku XX wieku Biała Woda była sporym osiedlem. Mieszkańcy uprawiali ziemię, wypasali zwierzęta, zajmowali się drobnym rzemiosłem. Po drugiej wojnie światowej ludność łemkowską wysiedlono w ramach akcji „Wisła”, a zabudowania spalono. Zostały podmurówki, fragmenty sadów i cisza.
Spacerując szlakiem można natrafić na pozostałości po dawnej wsi – stare sady, kamienne podmurówki, ślady życia które toczyło się tu przez stulecia.
Co zobaczysz w rezerwacie
Szlak prowadzi utwardzoną drogą przez 2,5 kilometra. Już przy wejściu wita turystów Czubata – szpiczasta formacja wapienna o niemal nagich zboczach. Niecałe 200 metrów dalej stoi Bazaltowa Skała, pomnik przyrody nieożywionej, choć technicznie znajduje się poza granicami rezerwatu.
Po południowej stronie potoku widać Smolegową Skałę – duże urwisko zbudowane z wapieni. W tym miejscu zaczyna się Wąwóz Międzyskały, gdzie górski potok przyśpiesza tworząc bystrza, niewielkie wodospady i głębokie baniory wyżłobione przez wartki nurt. Dalej pojawia się Czerwona Skała zwana też Sfinksem ze względu na kształt.
Cała trasa wiedzie dnem doliny, bez stromych podejść. Można tu jechać rowerem, spacerować z wózkiem (najlepiej z większymi kołami), po prostu iść w swoim tempie podziwiając skały i słuchając szumu wody. Latem dzieci chętnie brodzą w potoku, rzucają kamyki, ochładzają stopy.
Flora fauna i geologia
Rezerwat chroni nie tylko krajobraz, ale też różnorodność biologiczną. Rosną tu rzadkie rośliny – dziewięćsił bezłodygowy, różne gatunki storczyków, bogata roślinność naskalna. Dla miłośników botaniki to prawdziwa gratka.
Jeśli chodzi o zwierzęta, można spotkać sarny, dziki, lisy. Pojawiają się ptaki drapieżne. Ale najbardziej charakterystyczne dla tego miejsca są owce – wypas jest tu aktywny, więc owcze dzwoneczki tworzą specyficzną ścieżkę dźwiękową spaceru.
Dla kogo to miejsce
Rezerwat Biała Woda sprawdzi się właściwie dla każdego. Rodziny z małymi dziećmi docenią łatwą trasę i możliwość zabrania wózka. Miłośnicy geologii znajdą tu interesujące formacje skalne. Osoby szukające spokoju – ciszę i przestrzeń z dala od tłumów (choć latem bywa tu sporo ludzi).
Trasa nie wymaga kondycji ani doświadczenia górskiego. Można ją przejść w godzinę, ale warto zarezerwować sobie około dwóch godzin żeby zatrzymać się przy ciekawszych miejscach, zrobić zdjęcia, posłuchać potoku.
Zimą rezerwat zmienia charakter – niektórzy przyjeżdżają tu na kuligi, a zaśnieżone skały i zamarzające wodospady tworzą zupełnie inny klimat.
Połączenie z innymi atrakcjami
Z końca szlaku prowadzącego przez rezerwat można kontynuować wędrówkę dalej – są tu bacówki i możliwość dojścia do punktu widokowego. Wiele osób łączy wizytę w Białej Wodzie ze zwiedzaniem pobliskiego Wąwozu Homole, który znajduje się zaledwie 2 kilometry dalej. To kolejne malownicze miejsce w okolicy.
Rezerwat leży niedaleko Szczawnicy (około 7 kilometrów), więc można go wpisać w szerszy plan zwiedzania Pienin – razem ze spływem Dunajcem, Trzema Koronami czy samą Szczawnicą jako bazą wypadową.
Informacje praktyczne – dojazd parking ceny
Lokalizacja: Rezerwat znajduje się w miejscowości Jaworki, przy ulicy Biała Woda. Z centrum Szczawnicy to około 8 kilometrów.
Dojazd samochodem: Z Szczawnicy kierunek Szlachtowa i Jaworki. Droga asfaltowa, wygodna, zajmuje około 15 minut. Współrzędne parkingu: 49.406047, 20.566835.
Dojazd komunikacją: Z centrum Szczawnicy do Jaworek kursują busy. Można dojechać pod sam początek wejścia do rezerwatu.
Parking: Tuż przy wejściu do rezerwatu znajduje się płatny parking z toaletami. Koszt to kilka złotych za cały dzień. Parking jest przestronny.
Wstęp do rezerwatu: Bezpłatny. Rezerwat jest zarządzany przez Nadleśnictwo Krościenko, ale nie pobiera się opłat za zwiedzanie.
Długość trasy: 2,5 km w jedną stronę. Jeśli zostawiasz samochód na parkingu, czeka cię powrotne przejście przez rezerwat (chyba że ktoś po ciebie przyjedzie lub planujesz pętlę z dalszą wędrówką).
Czas zwiedzania: Około 2 godziny na spokojne przejście tam i z powrotem z postojami.
Dostępność: Trasa utwardzona, żwirowa i asfaltowa, łagodne spadki. Można z wózkiem dziecięcym (lepiej z pompowanymi kołami) i rowerem.
Dodatkowe atrakcje: Bacówki gdzie można kupić oscypek, możliwość przedłużenia trasy do punktu widokowego, tablice dydaktyczne przy wejściu.
Do rezerwatu można dojechać również rowerem – z Szczawnicy to przyjemna trasa rowerowa. Niektóre schroniska w okolicy (jak Orlica) wypożyczają rowery.