Bryjarka

Bryjarka to szczyt w Beskidzie Sądeckim górujący nad Szczawnicą, który od ponad wieku przyciąga kuracjuszy i turystów. Wznosi się na 679 metrów nad poziom morza, ale dominuje nad miastem o ponad 230 metrów – wystarczająco, żeby rozpościerał się z niego widok na Pieniny i Tatry. To stąd wypływa siedem różnych typów wód mineralnych, które uczyniły ze Szczawnicy uzdrowisko. Nie dziwi więc, że góra z krzyżem znalazła swoje miejsce w herbie miasta.

Dla wielu to po prostu przyjemny spacer z centrum Szczawnicy. Około 45 minut pod górę żółtym szlakiem i człowiek stoi pod metalowym krzyżem na szczycie. Ale historia tego miejsca sięga znacznie głębiej niż współczesna turystyka.

Krzyż jak z Giewontu i legenda o konfederatach

Pierwszy krzyż pojawił się na Bryjarce około 1860 roku. Według miejscowej tradycji stanął w miejscu, gdzie miała znajdować się mogiła konfederatów barskich – powstańców z XVIII wieku, którzy walczyli przeciwko wpływom rosyjskim w Rzeczypospolitej. Czy rzeczywiście ktoś tu spoczął? Trudno dziś powiedzieć, ale legenda przetrwała.

Ten drewniany krzyż złamała burza w 1867 roku. Przez kilkadziesiąt lat Bryjarka pozostawała bez tego charakterystycznego znaku, aż w 1902 roku postawiono konstrukcję, która stoi do dziś. Wykonała ją krakowska firma Józefa Góreckiego – ta sama, która rok wcześniej wsławiła się wzniesieniem krzyża na Giewoncie. Metalowa konstrukcja rzeczywiście przypomina swojego słynniejszego brata z Tatr.

Na przełomie XIX i XX wieku zbudowano na Bryjarkę wygodną alejkę ze stacjami drogi krzyżowej. Szczyt od dziesięcioleci był celem spacerów kuracjuszy szczawnickich, którzy przybywali do uzdrowiska leczyć się wodami mineralnymi wypływającymi właśnie z tej góry.

Wulkaniczne skały w sercu Beskidów

Geologicznie Bryjarka wyróżnia się na tle okolicznych gór. Zbudowana jest częściowo ze skał magmowych – andezytów augitowo-amfibolowych, jasnoszarych skał pochodzenia wulkanicznego. To jeden z nielicznych śladów dawnej aktywności wulkanicznej w tym regionie, obok góry Wdżar i masywu Jarmuta.

Po I wojnie światowej działał tu kamieniołom, w którym wydobywano andezyty wykorzystywane do budowy dróg. Dziś teren dawnego kamieniołomu porasta specyficzna flora – mchy i porosty, które znalazły tu swoje siedlisko. Planowano nawet utworzenie rezerwatu przyrody o powierzchni 40 hektarów, by chronić te unikalne gołoborza andezytowe i odsłonięcia skał.

Andezyt powoduje też zakłócenia magnetyczne – ciekawostka dla osób zainteresowanych geologią. Strome południowe zbocze opadające do potoku Grajcarka ma nachylenie około 25 stopni i porośnięte jest pastwiskami, zaroślami olszynowo-leszczynowymi oraz zadrzewieniami.

Siedem źródeł mineralnych

To właśnie zbocza Bryjarki dały początek szczawnickiemu uzdrowisku. Wypływa stąd siedem różnych typów wód mineralnych, które można degustować w pijalniach w centrum miasta. Zachowanie lasów porastających górę ma kluczowe znaczenie dla wydajności tych źródeł – dlatego masyw jest chroniony nie tylko ze względów przyrodniczych, ale też praktycznych.

Wody te przyciągały do Szczawnicy kuracjuszy już w XIX wieku. Bryjarka była dla nich nie tylko źródłem zdrowia, ale też celem spacerów i miejscem modlitwy. Do dziś przyjeżdżają tu pielgrzymi, którzy proszą o wyzdrowienie pod krzyżem na szczycie.

Szlak ze Szczawnicy – łatwy i przyjemny

Najkrótszy szlak na Bryjarkę prowadzi z centrum Szczawnicy żółtym szlakiem turystycznym. Niecałe 2 kilometry, około 45 minut pod górę – trasa dość jednostajna, bez stromych podejść czy trudnych odcinków. Poradzą sobie z nią nawet osoby ze słabszą kondycją i rodziny z dziećmi.

Sama Bryjarka nie leży bezpośrednio na szlaku – trzeba skręcić w oznakowaną ścieżkę, która prowadzi pod krzyż na szczycie. Stamtąd widok na Szczawnicę, Małe Pieniny i w ładną pogodę na Tatry. Nie jest to może panorama jak z wysokich szczytów, ale dla wielu właśnie w tym tkwi urok tego miejsca – dostępność bez wysiłku alpinistycznego.

Większość osób łączy wejście na Bryjarkę z dalszą wędrówką do Bacówki PTTK pod Bereśnikiem. Stamtąd jeszcze około 30 minut spaceru. Schronisko słynie z dobrej kuchni i klimatu – warto zrobić tam przerwę na posiłek.

Pętla przez najpiękniejsze zakątki Szczawnicy

Można zaplanować przyjemną pętlę, która nie tylko dociera do Bryjarki i Bacówki, ale też przemierza ciekawe miejsca w okolicy. Wejście żółtym szlakiem przez Bryjarkę, a powrót czarnym szlakiem – albo przez wodospad Zaskalnik (niebieski szlak), albo bezszlakowo ulicami Bereśnik i Połoniny. W obu przypadkach końcowy odcinek wiedzie przez uroczy Górny Park w Szczawnicy.

Cała wycieczka ze Szczawnicy do Bacówki pod Bereśnikiem to około 40 minut w górę i 30 minut z powrotem. Z wejściem na Bryjarkę i ewentualnie Dzwonkówkę należy liczyć około 2 godziny 40 minut w górę i 2 godziny powrotu – z przerwami na odpoczynek i podziwianie widoków.

Dla kogo i kiedy

Bryjarka to doskonały cel dla osób szukających łatwego górskiego spaceru bez wielogodzinnych wędrówek. Rodziny z dziećmi, kuracjusze, osoby starsze – wszyscy znajdą tu coś dla siebie. Nie trzeba specjalistycznego sprzętu, wystarczą wygodne buty i podstawowa kondycja.

Szczyt jest popularny wśród mieszkańców Szczawnicy jako miejsce porannych lub popołudniowych spacerów. W weekendy bywa tłoczniej, ale nigdy nie ma tu takich tłumów jak na szlakach w Pieninach czy Tatrach.

Bryjarka znalazła się w herbie Szczawnicy jako trójwzgórze z krzyżem, rozdzielone srebrną linią symbolizującą Dunajec i źródło wód mineralnych. To pokazuje, jak ważna jest ta góra dla tożsamości miasta.

Praktyczne informacje

Dojazd: Szczawnica jest dobrze skomunikowana autobusami z Nowego Targu i Krynicy-Zdroju. Samochodem można dojechać z Krakowa w około 2 godziny. Parking w centrum miasta płatny w sezonie.

Początek szlaku: Z centrum Szczawnicy, najlepiej z okolic Placu Dietla. Szlak żółty jest dobrze oznakowany.

Czas: Samo wejście na Bryjarkę to około 45 minut z centrum Szczawnicy. Powrót tą samą drogą około 30 minut. Z przedłużeniem do Bacówki pod Bereśnikiem należy liczyć około 3-4 godziny na całą wycieczkę z przerwami.

Opłaty: Szlak jest bezpłatny, dostępny przez cały rok. Nie ma żadnych biletów ani bramek.

Najlepsza pora: Bryjarka jest dostępna o każdej porze roku. Wiosną i latem zielone lasy, jesienią kolorowe zbocza, zimą można iść na rakietach śnieżnych. Unikać warto tylko dni z bardzo złą pogodą – szczyt jest eksponowany na wiatr.

Co zabrać: Wygodne buty (niekoniecznie wysokie trekkingowe), wodę, ewentualnie przekąskę. W sezonie letnim warto mieć nakrycie głowy – część szlaku prowadzi przez otwarte tereny.

Połączenie z innymi atrakcjami: Bacówka PTTK pod Bereśnikiem (dodatkowe 30 minut), wodospad Zaskalnik (na trasie powrotnej), Górny Park w Szczawnicy. W samej Szczawnicy warto odwiedzić pijalnię wód mineralnych – w końcu to właśnie z Bryjarki wypływają te lecznicze źródła.