Park Dolny to największy i najstarszy park w Szczawnicy, rozciągający się w samym centrum miasta, tuż przy ulicy Głównej. Powstał w drugiej połowie XIX wieku jako element rozbudowy uzdrowiska i do dziś pełni tę funkcję – to miejsce, gdzie kuracjusze przychodzą na spacery, a turyści szukają chwili wytchnienia od górskich wędrówek. Zajmuje spory teren u podnóża góry Bryjarki i łączy w sobie funkcje parku spacerowego, ogrodu botanicznego i przestrzeni rekreacyjnej z prawdziwego zdarzenia.
Warto przyjść tu choćby po to, żeby zobaczyć jak wygląda dobrze zachowany park uzdrowiskowy z epoki austro-węgierskiej. Alejki, altany, fontanny – wszystko to zostało odrestaurowane w 2012 roku i rzeczywiście robi wrażenie.
- piękne alejki i altany
- staw otoczony roślinnością
- ogród botaniczny z unikalnymi gatunkami
- sztuczna grota z 1890 roku
- koncerty w muzycznej altanie
Historia związana z rozwojem uzdrowiska
Park powstał w latach 1861-1868, co było bezpośrednio związane z uruchomieniem Zakładu Zdrojowego na Miedziusiu. Inicjatorem całego przedsięwzięcia był Józef Szalay, który w 1860 roku wydzierżawił na 50 lat ponad 17 morgów gruntu Spółce Zdrojowisk Krajowych. Warunkiem było założenie zakładu kąpielowego i zagospodarowanie miejscowych źródeł mineralnych – „Szymona”, „Anieli” i „Heleny”.
Już w pierwszym roku dzierżawy postawiono szereg drewnianych obiektów sanatoryjnych, a teren wokół nich zaczęto przekształcać w park. To był początek Szczawnicy jako poważnego ośrodka uzdrowiskowego.
Po wygaśnięciu umowy dzierżawy w 1910 roku cały kompleks Dolnego Zakładu kupił Adam Stadnicki. Park przez kolejne dekady przechodził różne koleje losu, aż w 2012 roku doczekał się gruntownej renowacji, która przywróciła mu dawny blask i uporządkowała całą przestrzeń.
Co można zobaczyć w Parku Dolnym
Park podzielony jest na kilka stref, każda z innym charakterem. Od strony wejścia głównego znajduje się tak zwana strefa ciszy z muzyczną altaną – miejsce, gdzie latem odbywają się koncerty i gdzie kuracjusze lubią siadać z książką. Dalej, w centralnej części, jest staw otoczony roślinnością, który stanowi naturalny punkt orientacyjny.
Za stawem rozciąga się ogród botaniczny z bogatą kolekcją roślin, w tym wieloma gatunkami drzew i krzewów charakterystycznych dla regionu. Dla osób zainteresowanych botaniką to ciekawe miejsce – można tu zobaczyć okazy, które rosną tu od dziesięcioleci.
W południowej części parku stoi sztuczna grota z 1890 roku, zbudowana z kamienia polnego. To dość nietypowy obiekt – w niszy arkadowej umieszczono tablicę poświęconą Mikołajowi Zbylikiewiczowi, marszałkowi Sejmu Galicyjskiego. Zbylikiewicz zasłynął tym, że wytyczył szlak ze Szczawnicy do Czerwonego Klasztoru wzdłuż Dunajca, który do dziś jest popularną trasą turystyczną.
Historyk Karol Estreicher krytykował grotę zaraz po jej powstaniu, twierdząc że przypomina budkę na bazar i nie przetrwa kilku zim. Mylił się – grota stoi do dziś i jest jedną z bardziej charakterystycznych atrakcji parku.
W parku znajduje się też kaplica poświęcona Anieli Dietl oraz kilka pomników, w tym upamiętniający założyciela – Józefa Szalaya. Jest też źródełko „Wanda”, z którego można napić się wody mineralnej – to element tradycji uzdrowiskowej, który przetrwał do dziś.
Dla rodzin z dziećmi
W tylnej części parku urządzono plac zabaw, więc rodzice z małymi dziećmi mają gdzie spędzić czas. To nie jest jakaś wielka atrakcja, ale wystarczy na godzinę zabawy, zwłaszcza jeśli dorośli chcą po prostu posiedzieć na ławce.
Park ma też szersze, wygodne alejki, po których można spacerować z wózkiem bez problemów. Teren jest w miarę płaski, choć lekko wznosi się ku górze Bryjarce, więc nie wymaga specjalnej kondycji.
Uzdrowiskowy charakter miejsca
Park Dolny nadal pełni funkcję uzdrowiskową. Kuracjusze przychodzą tu na spacery w ramach terapii, korzystają z pijalni wód mineralnych i po prostu odpoczywają w ciszy. To widać zwłaszcza w dni powszednie poza sezonem – wtedy park jest spokojny, a atmosfera rzeczywiście sprzyja regeneracji.
Bogata roślinność tworzy specyficzny mikroklimat, a alejki prowadzą tak, że można spacerować dłuższy czas nie powtarzając tej samej trasy. Dla osób starszych czy w trakcie rekonwalescencji to idealne warunki do stopniowego zwiększania aktywności.
W sąsiedztwie parku zachowały się zabytkowe wille uzdrowiskowe z przełomu XIX i XX wieku – „Hydropatia” (willa „Maria”), pensjonat „Chemik” czy willa Szwajcarka. Razem tworzą klimatyczną zabudowę charakterystyczną dla galicyjskich uzdrowisk.
Kiedy i jak zwiedzać
Park jest otwarty cały rok i wstęp jest bezpłatny. Można tu przyjść o każdej porze dnia – rano jest spokojniej, popołudniami więcej turystów. Latem w altanie muzycznej odbywają się koncerty, warto sprawdzić program kulturalny Szczawnicy, jeśli ktoś jest zainteresowany.
Na zwiedzanie samego parku wystarczy godzina, może półtorej jeśli chce się spokojnie obejrzeć wszystkie zakątki i poczytać tablice informacyjne. Można to połączyć ze spacером główną ulicą Szczawnicy lub wizytą w pobliskiej pijalni wód.
Dojazd i lokalizacja
Park Dolny znajduje się w centrum Szczawnicy, tuż przy ulicy Głównej, po jej północnej stronie. Z parkingu przy dworcu autobusowym to dosłownie kilka minut spacerem. Jeśli ktoś przyjeżdża samochodem, można zaparkować na jednym z płatnych parkingów w centrum – najbliższy jest właśnie przy dworcu.
Szczawnica leży około 15 kilometrów od Krościenka nad Dunajcem i jest dobrze skomunikowana autobusami z Nowego Targu i Nowego Sącza. Z Krakowa to około 100 kilometrów, z Zakopanego podobna odległość.
Park ograniczony jest ulicami Park Dolny i Aleją Parkową, graniczy z dzielnicą Miedziusie. Nie można się pomylić – to największy teren zielony w centrum miasta.
Wstęp: bezpłatny
Godziny otwarcia: całodobowo
Czas zwiedzania: 1-1,5 godziny
Parking: płatne parkingi w centrum Szczawnicy (około 3-5 zł za godzinę)
Dostępność: park przystosowany dla osób poruszających się na wózkach, szerokie alejki