Przy ulicy św. Kingi w Krościenku nad Dunajcem stoi niewielka kaplica, która pamięta czasy, gdy cholera dziesiątkowała mieszkańców pienińskiej wsi. Kaplica Przemienienia Pańskiego to najstarszy budynek przy tej ulicy, wznoszona etapami przez ponad pół wieku – od 1831 do 1896 roku. Nie powstała z kaprysu ani ambicji fundatorów, tylko z desperacji i nadziei, że modlitwa ochroni przed kolejnymi falami epidemii.
- autentyczna historia walki z epidemią
- cenne XVII i XVIII-wieczne obrazy
- spokojna lokalizacja w Krościenku
- bliskość do innych interesujących kaplic
- idealne dla miłośników lokalnej historii
Historia budowy związana z epidemiami cholery
Rok 1831 przyniósł do Krościenka pierwszą wielką epidemię cholery. Ludzie umierali szybko, medycyna była bezradna, a strach paraliżował całe rodziny. W takiej sytuacji mieszkańcy postanowili wznieść kaplicę jako wotum, prosząc o odwrócenie zarazy.
Budowę prowadzono etapami, co nie było przypadkiem. Cholera wracała – w 1855 i 1873 roku – i każdy nawrót epidemii mobilizował do kontynuacji prac przy kaplicy. To dlatego budowa rozciągnęła się na 65 lat. Nie było to wielkie przedsięwzięcie architektoniczne, ale akt wiary i desperackiej nadziei prostych górali.
Na przełomie XIX i XX wieku kaplica stała samotnie w szczerym polu, przy drodze prowadzącej do przeprawy przez Dunajec. Dzisiaj otacza ją zabudowa mieszkalna, a naprzeciw rozciąga się nowy cmentarz parafialny.
Co zobaczyć wewnątrz kaplicy
Wnętrze kaplicy jest skromne, ale zachowało cenne elementy wyposażenia. Główną ozdobą jest ołtarz główny oraz dwa ołtarze boczne, w których znajdują się obrazy pochodzące z XVII i XVIII wieku – starsze niż sama kaplica, prawdopodobnie przeniesione z innych miejsc.
Na jednym z bocznych ołtarzy widnieje wizerunek św. Kingi – patronki żon, górników i solwarów, szczególnie czczonej w Małopolsce. Na drugim znajduje się św. Jan Nepomucen, patron spowiedników i ochrony przed powodziami, co w miejscowości położonej nad Dunajcem miało szczególne znaczenie. Dobór świętych nie był przypadkowy – mieli chronić przed różnymi zagrożeniami, które nawiedzały górską wioskę.
Lokalizacja i kontekst miejsca
Kaplica stoi przy ulicy św. Kingi, tuż naprzeciw nowego cmentarza parafialnego. To spokojna część Krościenka, nieco z boku od głównych szlaków turystycznych prowadzących w Pieniny. Nie jest to obiekt, który sam się narzuca – trzeba go świadomie odwiedzić.
Warto jednak wiedzieć, że w Krościenku znajduje się kilka innych kapliczek i kaplic. Najstarsza to Kaplica Świętego Rocha na Ptaszkowej Górce, pochodząca z początków XVIII wieku. Jest też mała Kapliczka św. Kingi przy zielonym szlaku na Przełęcz Sosnów, gdzie zatrzymują się turyści wędrujący w góry. A przy ulicy Zdrojowej stoi jeszcze jedna Kaplica Przemienienia Pańskiego, wzniesiona w 1719 roku w intencji odwrócenia dżumy – starsza siostra tej przy ulicy św. Kingi.
Dla kogo to miejsce
Kaplica Przemienienia Pańskiego nie jest atrakcją w klasycznym rozumieniu – nie ma spektakularnej architektury ani bogatego wyposażenia. To raczej miejsce dla osób zainteresowanych lokalną historią,architekturą sakralną i tych, którzy lubią odkrywać mniej oczywiste punkty na mapie.
Rodziny z małymi dziećmi raczej się tu nie zatrzymają – brak interaktywnych elementów, a sama wizyta zajmuje kilkanaście minut. Natomiast miłośnicy fotografii mogą znaleźć ciekawe kadry, szczególnie w kontekście otaczającego krajobrazu i pobliskiego cmentarza.
Kaplica działa jako miejsce kultu – odprawiane są tu msze święte, szczególnie w święto Przemienienia Pańskiego, które przypada 6 sierpnia. Warto to uwzględnić planując wizytę.
Krościenko jako baza wypadowa
Samo Krościenko nad Dunajcem to doskonała baza do zwiedzania Pienin. Miejscowość leży na styku trzech pasm górskich – Pienin, Gorców i Beskidu Sądeckiego. Stąd można wyruszyć na Trzy Korony, Sokolice, Lubań czy Prehybę. Kończy się tu też dłuższa wersja spływu Dunajcem.
Krościenko przez krótki czas było oficjalnym uzdrowiskiem (od 1934 roku), ale źródła nie miały wystarczającej wydajności. Miejscowość przekształciła się w turystyczną, z dobrze rozwiniętą bazą noclegową. W latach 1973-1983 była nawet połączona administracyjnie z pobliską Szczawnicą, ale mieszkańcy wywalczyli powrót do samodzielności.
Informacje praktyczne
Lokalizacja: Kaplica znajduje się przy ulicy św. Kingi 41 w Krościenku nad Dunajcem, naprzeciw nowego cmentarza parafialnego. Dojazd samochodem bez problemu, można zaparkować w okolicy.
Dostępność: Kaplica jest obiektem sakralnym czynnym, można ją zwiedzić bezpłatnie. Warto pamiętać, że to miejsce kultu, więc obowiązują zasady odpowiedniego zachowania. W dni powszednie latem msze święte w Krościenku odprawiane są o 7:00 w starym kościele i o 18:00 w nowym.
Czas zwiedzania: Wizyta zajmie około 15-20 minut. Można połączyć ją z wizytą w głównym kościele parafialnym pw. Wszystkich Świętych, który zachował malowidła, freski i rzeźby, z których najstarsze pochodzą z XV wieku.
Jak dojechać: Krościenko nad Dunajcem leży przy drodze wojewódzkiej nr 969 łączącej Nowy Targ ze Starym Sączem. Z Krakowa to około 100 km (niecałe 2 godziny jazdy), z Zakopanego około 50 km. Można też dojechać autobusami PKS lub prywatnymi przewoźnikami obsługującymi połączenia w Pieniny.
Co jeszcze warto zobaczyć w okolicy: Oprócz innych kapliczek warto zajrzeć do starego dworu rodziny Dziewolskich, przejść się zielonym szlakiem na Przełęcz Sosnów (tam znajduje się Kapliczka św. Kingi z wierszami Gorzkowskiego z początku XX wieku) lub wybrać się na spacer wzdłuż Dunajca.