Redyk owiec w Jaworkach to coroczne święto pasterskie, które odbywa się w malowniczej scenerii pienińskich łąk pod Homolami. Wydarzenie ma dwie odsłony – wiosenną w maju, gdy owce wyruszają na hale po zimowej przerwie, oraz letnią w sierpniu, podczas której można zobaczyć strzyżenie owiec i obyczaje związane z wypasem. To żywa tradycja, która pozwala poczuć klimat góralskiej kultury i poznać zwyczaje, które w Pieninach przetrwały przez stulecia.
Jaworki nie zostały wybrane na miejsce redyku przypadkowo. To właśnie tutaj, 7 maja 1948 roku, dotarł legendarny Wielki Redyk z Tatr – marsz aż 8 tysięcy owiec, który przeszedł do historii regionu. Współczesne redyki nawiązują do tamtego wydarzenia i przypominają o czasach, gdy pasterstwo było podstawą gospodarki górskiej.
- autentyczne góralskie tradycje
- piękne górskie krajobrazy
- muzyka i taniec lokalnych artystów
- pokazy strzyżenia owiec
- możliwość spróbowania regionalnych specjałów
Wiosenny redyk – wyprowadzenie owiec na hale
Wiosenny redyk odbywa się tradycyjnie 1 maja i rozpoczyna sezon wypasu w Pieninach. Dzień zaczyna się uroczystą mszą o godzinie 10:30 w kościele pw. św. Jana Chrzciciela w Jaworkach – odprawianą w intencji szczęśliwego wypasu. Po nabożeństwie uczestnicy przechodzą do kosoru, czyli specjalnego ogrodzenia dla owiec.
O godzinie 12:00 rozbrzmiewa dźwięk trombit – to sygnał, że nadchodzi kierdel owiec prowadzony przez bacę Andrzeja Staszela z Dzianisza. Wraz z nim pojawiają się juhasi, honielnicy, psy pasterskie i góralska muzyka. Widok stada owiec mknących po pienińskich halach, w tle masyw Trzech Koron i charakterystycznych skał Homoli, robi wrażenie.
W programie wiosennego redyku nie brakuje tradycyjnych rytuałów pasterskich – można zobaczyć zwyczaje związane z rozpoczęciem wypasu, które mają swoje korzenie w dawnych wierzeniach górali.
Na scenie plenerowej pod Homolami występują zespoły regionalne: Kapela Jaworcanie, Zespół Regionalny „Szlachtowianie”, Zespół Jana Malinowskiego, czy Zespół Pieśni i Tańca „Pienińskie Wiyrchy” z Krościenka. Prezentują folklor pieniński i podhalański – od wesela na bacówce po tradycyjne tańce góralskie. Atmosfera jest autentyczna, bo większość wykonawców to lokalni artyści, którzy te tradycje mają we krwi.
Letni wypas owiec – strzyżenie i pokazy pasterskie
Letni redyk odbywa się zazwyczaj w sierpniu i ma nieco inny charakter. Rozpoczyna się około godziny 15:00 przy scenie plenerowej, gdzie najpierw występują zespoły folklorystyczne. Główna atrakcja – przepęd i strzyżenie owiec – zaplanowane są na godzinę 16:00.
Strzyżenie owcy to pokaz, który wzbudza duże zainteresowanie, szczególnie wśród dzieci. Można zobaczyć, jak doświadczeni pasterze sprawnie obchodzą się ze zwierzętami i jak wygląda praca, która dawniej była codziennością w każdej górskiej zagrodzie. Oprócz strzyżenia pokazywane są inne obyczaje pasterskie, w tym wyrób oscypka – tradycyjnego sera owczego.
Po pokazach na scenie pojawiają się kolejne zespoły – od regionalnych kapel po bardziej rozrywkowe zespoły jak Śpulandery czy kabarety góralskie. Wieczorem gra zwykle znana kapela lub wykonawca, który zamyka oficjalną część programu. Zabawa trwa do późnych godzin.
Smaki pienińskiej kuchni regionalnej
Nie da się uczestniczyć w redyku bez spróbowania lokalnych potraw. Koło Gospodyń Wiejskich w Jaworkach serwuje dania pienińskiej kuchni regionalnej – kwaśnicę po pienińsku, kapustę z grochem, tradycyjne ciasta. Pojawia się też baran z rożna przygotowywany przez lokalne rodziny pasterskie, jak Bulisiowie-Zachwieje.
Na straganach można kupić oscypek, bundz, bryndzę i inne wyroby owcze prosto od producentów. To dobra okazja, żeby spróbować prawdziwego sera owczego, nie tego turystycznego z Krupówek. Ceny są przystępne – oscypek kosztuje zwykle od 15 do 25 złotych w zależności od rozmiaru.
Redyk w Jaworkach ma już ponad 40 lat tradycji – letni wypas owiec odbywa się regularnie od końca lat 70. XX wieku, co czyni go jednym z najstarszych tego typu wydarzeń w Pieninach.
Kiermasze i wyroby regionalne
Obok sceny rozstawiane są stoiska z rękodziełem ludowym i wyrobami regionalnymi. Można tu znaleźć ciupagi, korale, hafty, rzeźby w drewnie, skórzane wyroby. Część artystów pracuje na miejscu, więc można zobaczyć proces tworzenia. Ceny są różne – od kilkunastu złotych za drobne pamiątki po kilkaset za większe rzeźby czy tradycyjne stroje.
Warto zajrzeć również do stoisk z lokalnymi produktami – miodem, nalewkami, ziołami z pienińskich łąk. To dobry moment, żeby kupić coś autentycznego, bezpośrednio od twórców i producentów.
Dla kogo jest redyk w Jaworkach
Wydarzenie sprawdzi się dla rodzin z dziećmi – dzieci są zachwycone widokiem owiec, psów pasterskich i całym zamieszaniem wokół stada. Strzyżenie owcy czy wyrób oscypka to coś, czego w mieście nie zobaczą. Program jest na tyle różnorodny, że każdy znajdzie coś dla siebie – miłośnicy folkloru będą zadowoleni z występów zespołów regionalnych, a ci, którzy szukają rozrywki, docenią koncerty i kabarety.
Starsze pokolenie ceni sobie autentyczność wydarzenia i możliwość przypomnienia sobie, jak kiedyś wyglądało życie w górach. Dla turystów to szansa na poznanie kultury pasterskiej bez sztuczności – redyk w Jaworkach nie jest inscenizacją dla turystów, tylko prawdziwym świętem lokalnej społeczności.
Praktyczne informacje – dojazd, parking, czas zwiedzania
Jaworki to mała miejscowość położona około 5 km od Szczawnicy. Dojazd samochodem z Nowego Targu zajmuje około 40 minut, z Krakowa niecałe 2 godziny. Scena plenerowa znajduje się pod Homolami – charakterystycznymi skałami widocznymi z daleka. Podczas redyku organizowany jest parking, ale w godzinach szczytu (między 15:00 a 17:00) bywa ciasno. Lepiej przyjechać wcześniej albo zostawić auto w centrum Szczawnicy i dojść pieszo – to około 30-40 minut spaceru malowniczą drogą.
Wstęp na redyk jest bezpłatny. To ważna informacja, bo wiele podobnych imprez w regionie jest płatnych. Warto mieć gotówkę na jedzenie, napoje i ewentualne zakupy na straganach – nie wszędzie działają terminale płatnicze.
Na miejscu warto spędzić co najmniej 3-4 godziny, żeby zobaczyć przepęd owiec, pokazy pasterskie i posłuchać kilku zespołów. Jeśli ktoś chce zostać na wieczorne koncerty i zabawę, to można liczyć na cały dzień. Pogoda w maju i sierpniu bywa kapryśna – warto mieć kurtkę przeciwdeszczową i wygodne buty.
Organizatorem redyków jest Miasto i Gmina Szczawnica oraz Centrum Kultury, Sportu i Promocji w Szczawnicy. Szczegółowy program każdej edycji pojawia się na stronie internetowej gminy i na Facebooku CKSiP, zwykle na kilka tygodni przed wydarzeniem. Warto śledzić te kanały, bo program może się różnić w zależności od roku – zmienia się skład zespołów, godziny poszczególnych punktów czy dodatkowe atrakcje.
Redyk w Jaworkach ma patronat honorowy Starosty Powiatu Nowotarskiego, a partnerami wydarzenia są instytucje związane z rolnictwem i hodowlą owiec, w tym Instytut Zootechniki czy Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
Jeśli ktoś planuje nocleg w okolicy, warto rezerwować z wyprzedzeniem – majówka i sierpniowe weekendy to szczyt sezonu w Pieninach. Szczawnica oferuje szeroki wybór noclegów, od pensjonatów po apartamenty, a same Jaworki mają kilka gospodarstw agroturystycznych. Ceny zaczynają się od około 80-100 złotych za dobę od osoby.
Redyk to też dobry punkt wyjścia do dalszego zwiedzania Pienin. W okolicy znajduje się Wąwóz Homole – jedna z najładniejszych tras spacerowych w regionie, Przełom Dunajca ze słynnym spływem tratwami, czy Trzy Korony – szczyt z widokiem, który zapiera dech. Jaworki mają też swój szlak architektoniczny z drewnianymi chatami i kościółkiem, który warto zobaczyć przed redykiem lub następnego dnia.